Soms is het heel helder dat je grenzen zijn overschreden, en soms ook juist niet. In dat schemergebied waarin het je niet duidelijk is, kun je enorm aan jezelf gaan twijfelen. Is het nou echt zo erg? Moet ik hier een punt van maken? Ben ik de enige die dit niet ok vindt? Die onzekerheid maakt je machteloos.
Allereerst: je hebt recht op je eigen grenzen
Het is belangrijk dat je onthoudt dat jij recht hebt op je eigen grenzen, ongeacht wat de ander daarvan vindt. Alles wat je niet fijn vindt, of niet wil, mag je kenbaar maken op elk moment. En je grenzen mogen per keer anders zijn. Dus ook als je iemand altijd een brasa geeft, hoeft dat vandaag niet, als je daar nu niet voor voelt.
Als mensen je het gevoel geven dat je je aanstelt, dat je niet zo moeilijk moet doen, wanneer je aangeeft dat je iets niet wil of niet leuk vindt, dan betekent dat dat zij op dat moment niet bereid of in staat zijn om jouw grenzen te respecteren. Des te meer reden om je grens dan goed te bewaken.
Mensen die je grenzen niet serieus nemen, zijn op dat moment niet bereid of in staat je grenzen te respecteren
Grenzen zijn heel persoonlijk
Wat voor de één een duidelijke grens is, hoeft dat voor de ander niet te zijn. Je grens blijft valide, ook al begrijpt de ander het niet, of vindt de ander het vervelend of stom. Ik vind het bijvoorbeeld echt heel vervelend als je precies achter me gaat staan als ik zit. Als jij dat zelf niet hebt, vind je het misschien maar raar.
Dat ik dit heb, komt omdat ik toen ik 8 jaar was ineens een keiharde kofoe (vuistslag) in mijn rug kreeg van de juf. Ik zat in de klas rustig rekensommen te maken. Zij kwam van achteren naar me toelopen en sloeg me, bam. Ik had haar niet zien aankomen, ik wist niet dat ze boos op me was. Dat moment heeft mijn systeem onthouden, en sindsdien is iedereen die achter me staat als ik zit, gevaarlijk. Dat maakt mijn grens niet minder valide: het blijft mijn grens.
Grenzen zijn context gebonden
Gedrag wat acceptabel is in een bepaalde context of omgeving, kan grensoverschrijdend zijn als de context verandert. Als bijvoorbeeld een vreemde man ineens je deur forceert en je huis binnenstormt, denkt iedereen: dat kan niet! Maar als het de brandweerman is die je komt redden, is hij een held.
Ander voorbeeld: Brazilian Jiu jitsu is mijn favoriete sport. Toen ik nog actief trainde heb ik met heel veel verschillende mannen en vrouwen gerold (rollen = sparren in BJJ taal). Daarbij komen we echt in elkaars intieme ruimte. Op de mat tijdens de training is dat normaal. Maar als ik een trainingspartner ergens anders tegenkom, zou ik niet zo dicht op hem/haar zitten. Dan liggen mijn grenzen heel anders.
Hoe weet je nou zeker dat een grens is overschreden, dat je je niet aanstelt?
Soms is een grensoverschrijding overduidelijk. En soms zijn de signalen verwarrend, of heb je het niet eens door. Hoe weet je nou dat je grens is overschreden?
Als het niet goed voelt, is een grens overschreden
Je systeem weet het vaak wel, als een grens is overschreden. Je voelt het gewoon. Je hoeft het je niet af te vragen, alles in je zegt: NEE! Vaak komt daar boosheid bij kijken, of juist angst.
En je kunt van alles voelen in je lichaam. Dat kan gaan van heel subtiel tot overduidelijk, zoals: je adem stokt, je krimpt in elkaar, je voelt je klein worden, je voelt je vies, je wil het liefst wegrennen of wegkruipen, je wil gaan schreeuwen, vechten, of slaan, noem maar op. Wat voel jij in jouw lichaam bij een grensoverschrijding?
Soms is het subtieler, een gevoel wat je niet kunt duiden, maar ‘Something feels off’
Jaren geleden, bij een sportevenement, vroeg een sporter die ik kende of ik een flesje water voor hem wilde pakken uit een ijsbox die hij aanwijs. Hij had net een zware partij gehad en was helemaal op. Terwijl hij het vroeg, voelde ik in een spilt-second: iets klopt hier niet. Ik begreep dat signaal niet en ik wilde hem graag helpen, dus ik stond op en deed wat hij vroeg. Veel later bleek dat die ijsbox helemaal niet van hem of zijn team was. In feite had ik dus water voor hem gestolen. Iets wat echt tegen mijn principes ingaat en hij wist dat.
Soms voelt een grensoverschrijding niet goed en óók fijn
Slachtoffers van seksueel geweld kunnen dit herkennen: je weet dat het fout zit en toch reageert je lichaam met opwinding, wat heel verwarrend is.
Tegenstrijdige gevoelens kun je ook krijgen als je gemanipuleerd wordt. Bijvoorbeeld door een collega die je ontzettend ophemelt omdat je zo goed bent in XYZ. Je gaat helemaal glimmen van al die complimenten. Maar elk klusje dat maar iets met XYZ te maken heeft, wordt jouw kant opgeschoven, ook al zit je al compleet volgepland. Zo ben jij nu verantwoordelijk voor het werk van een ander.
Dus ook als het goed voelt, kunnen je grenzen zijn overschreden
Als je te ‘lief’ bent, heb je soms gewoon geen idee dat je grenzen zijn overschreden
Soms ben je het contact met je grenzen kwijt. Dat kan te maken hebben met je opvoeding of de cultuur waarin je bent opgegroeid. Kinderen die in hun jeugd te maken hebben gehad met grensoverschrijdingen, kunnen het moeilijk vinden om hun grenzen te herkennen, omdat ze vroeger toch niet werden gerespecteerd. Dan zijn we als het ware geprogrammeerd dat het zo hoort, dat het normaal is dat mensen over je grenzen gaan.
Sowieso wordt in veel culturen van meisjes en vrouwen verwacht dat ze zich schikken naar de ander of onderwerpen naar de ander. Je moet vooral ‘lief’ zijn. Het wordt ons dus al vroeg aangeleerd dat onze grenzen geen betekenis hebben. Dat afleren, je daaraan ontworstelen en je grenzen leren herkennen en bewaken, is een belangrijk proces in het volwassen worden als vrouw. Dat gaat niet alleen over aangeven wat je niet wil, maar juist ook over je eigen ruimte innemen en je eigen diepste verlangens leren voelen en verwezenlijken.
Hoe weet je wanneer je te lief bent geweest?
Als je te lief bent geweest, is het tijd om te gaan oefenen met je grenzen aangeven
Dat is vaak spannend, want hoe zal de ander reageren? Zullen ze wel naar je luisteren? Vaak denken mensen ook dat grenzen stellen gaat over het beïnvloeden van het gedrag van de ander. En natuurlijk is het fijn, als iemand ook écht stopt als je zegt stopt. Maar als die persoon dat niet doet, heb je niet gefaald. Lees daarover mijn blog ‘Het doel van je grenzen aangeven is niet dat de ander luistert‘.
Tan bun,
Karina Jap a Joe
