Zeven tactieken die niet helpen bij emotioneel kinderdrama

Als moeder of vader kun je er moeite mee hebben als je kind heftige of ‘negatieve’ emoties laat zien zoals boosheid, angst, verdriet, of teleurstelling. Onbewust kun je dan dingen doen of tegen je kind zeggen die niet helpen of juist kwetsend zijn, ook al lijkt het op dat moment wel te werken. In dit artikel leg ik uit wat niet helpt bij emotionele kinderdrama’s en wat je daarvoor in de plaats kunt doen.

Kinderen kunnen hun emoties als heftig ervaren en ook op heftige manieren uiten

Als kinderen boos, bang, verdrietig, of teleurgesteld zijn, kunnen ze dat uiten op voor ons heftige of vervelende manieren. Je hebt vast wel eens meegemaakt dat je kind keihard tegen je schreeuwde, je uitschold of lelijke dingen tegen je zei. Toen onze dochter ongeveer vier jaar was, riep ze een keer heel venijnig tegen mij: ‘Dan mag je niet op mijn feestje komen!’. Ik moest daar toen om lachen en zei: ‘Dan organiseer ik toch geen verjaardagsfeestje’. Dat hielp natuurlijk niet, want mevrouw werd nog bozer.

Het kan natuurlijk ook erger met scheldwoorden zoals domme kip of b*tch, of hele kwetsende opmerkingen. De eerste keer dat onze zoon me toebeet: ‘Je bent toch niet mijn echte moeder!’, raakte dat me wel als adoptiemoeder. Het kan ook zijn dat je kind zich meer fysiek uit met slaan, schoppen, bijten, of boos over de grond rollen. Of dat hij zichzelf pijn doet door zijn haren uit te trekken, of met zijn hoofd tegen de muur te bonken. Of dat ze dingen kapot maakt door er mee te gooien.

Zulke emotionele drama’s zijn best vermoeiend en komen niet altijd gelegen

Want wie wil midden in de nacht wakker gemaakt worden door weer een huilbui als je net lekker ligt te slapen? Welke ouder heeft tijd voor een major meltdown als je op het punt staat om te vertrekken, alleen maar omdat de paarse sokken van kindlief nog niet gewassen zijn?

Soms lijkt het ook alsof kinderen zich opwinden of boos maken over ogenschijnlijk kleine dingen. Dat je denkt: ‘Al dit drama alleen hierom?’. Het kan ook zijn dat je geen idee hebt waar het over gaat. En eigenlijk wil je gewoon dat het nu stopt. Je hebt helemaal geen zin in dat drama en bedenkt van alles om het te voorkomen of ogenblikkelijk de kiem in te smoren.

De volgende zeven tactieken gebruiken ouders vaak als hun kind boos, bang, verdrietig, of teleurgesteld is:

1. Negeren: Je doet alsof je niks hebt gemerkt. Bijvoorbeeld als je kind gevallen is, doe je net alsof je het niet hebt gezien en er niks aan de hand is. Je praat er ook niet over en geeft het kind geen aandacht.
2. Afleiden: Als je merkt dat je kind gekwetst is, leid je haar aandacht gelijk af van de pijn door ergens anders over te praten, of haar iets anders te doen geven. Je geeft bijvoorbeeld gauw een snoepje, of je telefoon zodat ze kan gamen. Of je vraagt: ‘Heb je al geveegd?’ als je kind huilt omdat het net geslagen is door zijn broer.
3. Bagatelliseren: Je doet alsof je kind zich aanstelt om niks. Je zegt dingen als: ‘Om zoiets kleins huil je!?’ of ‘Daarom huil je!? Hou op hoor!’, of ‘Zo erg is dat toch niet!’, of ‘Stel je niet aan!’
4. Belachelijk maken: Je lacht je kind uit of maakt er grappen over, vaak terwijl er anderen bij zijn. Bijvoorbeeld: ‘Je bent toch geen bobo (=watje), waarom huil je?’ of ‘Kijk hoe hij huilt baja, net een baby!’
5. Emoties opdringen: Je vertelt je kind wat het zou moeten voelen volgens jou, bijvoorbeeld ‘Hou op hoor! Je zou blij moeten zijn dat je geen 1 hebt gekregen’. Of: ‘Je mag dankbaar zijn dat je te eten krijgt!’.
6. Schaamte activeren: Je doet alsof omstanders meekijken en alsof hun mening over de situatie van doorslaggevend belang is. Je zegt dingen als: ‘Hmm, kijk al die mensen kijken naar je, doe rustig!’. Of ‘Kijk die mevrouw kijkt naar je, straks denkt ze dat je een bobo bent!’
7. Bedreigen: Je wil dat je kind onmiddellijk ophoudt en dreigt met straf, iets afpakken, of zelfs slaan. Bijvoorbeeld: ‘Als je nu niet ophoudt, mag je een week niet op de telefoon’. Of: ‘Je huilt noh? Ga door dan zal ik je iets geven om over te huilen!’.

Herken je een paar van deze tactieken bij jezelf? Of een combinatie ervan? Op het moment dat je deze tactieken gebruikt ben je vaak zelf ook niet kalm. Je kunt je bang, geïrriteerd, gefrustreerd, of zelfs boos voelen en heftiger reageren dan de bedoeling is.

Deze zeven tactieken hebben één doel: ervoor zorgen dat je kind onmiddellijk stopt met dat drama en zich gedraagt

Ruzies en emotionele drama’s vreten energie en kosten ongelofelijk veel tijd. En natuurlijk wil je het liefst dat je kind rustig reageert, doet wat je zegt, en dat de sfeer goed blijft. Daarin zit gelijk het probleem van deze tactieken: ze zijn erop gericht om het gemakkelijk te maken voor ons als ouders, maar ze gaan voorbij aan wat er bij het kind gebeurt en wat het kind écht nodig van ons heeft op dat moment.

Deze tactieken leren je kind niet hoe effectief om te gaan met heftige emoties

Omgaan met je emoties is iets wat je moet leren. Afhankelijk van temperament en achtergrond heeft elk kind (en elke ouder) een bepaald gebied waarbinnen het makkelijk is om rustig te blijven als dingen niet gaan zoals we willen. Buiten dat gebied lijken de emoties overweldigend en zijn ze moelijker te hanteren. Kinderen hebben daar hulp bij nodig van ons als volwassenen. Met hun ongepast, vervelend, of extreem gedrag vragen ze eigenlijk: ‘Help me, ik kan dit niet!’

De zeven tactieken die ik hiervoor benoemde helpen je kind niet, omdat je je kind alleen maar leert dat die emoties niet gewenst zijn, niet goed zijn. Daarbij geef je je kind de boodschap dat wat hij wil niet goed is of niet mag. Of dat zijzelf niet goed genoeg is. Je leert je kind ook dat hij niet bij jou hoeft aan te kloppen als hij in de problemen is.

Waarom gebruiken we deze verkeerde tactieken bij emotionele kinderdrama’s?

Als deze tactieken niet werken, waarom doen we het dan toch? Daar zijn verschillende redenen voor. Soms doen we het onbewust, omdat het ons zo geleerd is. En er zijn nog meer redenen die ik benoem in deze video. Herken je daar één van?

Zo kun je je kind wél helpen omgaan met heftige emoties

In plaats van het gedrag van je kind te stoppen, kun je je kind helpen om zichzelf tot rust te brengen als het overstuur is.  Dat doe je zo:

1. Onderzoek wat er aan de hand is.

Ontdek wat er precies aan de hand is. Je kunt vragen: ‘Wat is er, lieverd?’. Of als je al een idee hebt, kun je dat in vragende vorm benoemen: ‘Je lijkt wel teleurgesteld? Je wou graag die paarse sokken aan, he?’

Hiermee help je jouw kind snappen wat het voelt en wat het wil. Voor een kind kunnen emoties heel overweldigend zijn, soms zelfs beangstigend. Door ze samen met de achterliggende behoefte te benoemen, help je je kind de emotie te herkennen en begrijpen wat er van binnen gebeurt.

2. Erken wat het kind voelt en wat het wil

Vervolgens toon je begrip en erken je dit gevoel en de behoefte. Laat weten dat het heel normaal is om dit te voelen of willen. Zeg bijvoorbeeld: ‘Ja, ik kan me voorstellen dat je je teleurgesteld voelt. Die paarse sokken zitten lekker aan je voeten, je wou ze écht graag aan. Dat dat nu niet kan is moeilijk voor je, dat snap ik wel.’

3. Help je kind zichzelf te kalmeren

Gun je kind even de tijd om zich rot te voelen. Het gevoel mag er zijn. En als hem/haar niet lukt om zichzelf te kalmeren, help je door zelf kalm te blijven. Kalmte is besmettelijk en je kind zal het van je overnemen.

4. Los het samen op

Als je kind kalmer is, help je met het vinden van een oplossing. Bij kinderen die dat al goed zelf kunnen, kun je gewoon vragen: ‘Wat nu? Hoe gaan we dit oplossen?’ Als een kind dat nog niet kan, kun je oplossingen aanbieden, bijvoorbeeld in de vorm van twee positieve keuzes: ‘Wil je in plaats daarvan de roze sokken aan, of de blauwe?’.

5. Benoem dat het gelukt is

Als het je kind gelukt is om zichzelf te kalmeren, benoem dat. Zeg iets van: ‘Het is je gelukt om rustig te worden!’ En laat merken dat je ziet dat het kind de gekozen oplossing toepast. Bijvoorbeeld: ‘Je hebt gekozen voor de blauwe sokken en je hebt ze ook al gepakt om aan te trekken, dat is behulpzaam.’ Of: ‘Het was moeilijk voor je om andere sokken aan te trekken dan je wou en het is je toch gelukt!’.

Met deze stappen leer je je kind begrijpen wat er van binnen gebeurt, dat elke emotie en behoefte er mag zijn, en dat hij/zij het aankan. ‘Het is moeilijk en ik kan het!’. Dit is een waardevolle levensvaardigheid. En je kind ervaart dat het met alles bij jou terecht kan, hoe moeilijk het ook is. Dat zal je kind helpen om ook bij je aan te kloppen als het wat ouder is en tegen grotere problemen aanloopt.

Het allerbelangrijkste wat je kunt doen om je kind te helpen omgaan met emoties is: zelf kalm blijven

Tan bun!

Karina