Als je kind iets doet wat ongepast is, lijkt het alsof van je verwacht wordt dat je ogenblikkelijk reageert. Als ouder moet jij iets doen of zeggen zodat je kind direct passend gedrag vertoond. Doe je dat niet, dan ben je geen goede ouder. Dit idee klopt niet. Sterker nog, het is niet helpend voor zowel kind als ouder. In deze blog leg ik uit waarom ik dit zeg en waarom begrip tonen en vertragen wél helpen.
Het is de nachtmerrie van elke ouder: dat je kind zich misdraagt en dat jij er niks aan kunt doen. Helemaal als het gebeurt in het bijzijn van anderen
Je ziet de blikken, je voelt de onuitgesproken oordelen: Hmm, kijk dat kind! Ik herinner me nog de keer dat onze zoon getreiterd werd door zijn zusje. Hij kwam boos bij mij klagen. We stonden in de rij in een overvolle bank. Een mevrouw keek hem aan en begon te lachen. Hij dacht dat ze hem uitlachte en hij snauwde hardop iets lelijks tegen haar. Zij schrok. En het voelde alsof iedereen in de bank zijn adem in hield, in afwachting van de klap. De klap die de gemiddelde ouder in Suriname haar kind vast had gegeven. Heb jij dit wel eens gehad?
Het idee dat je ogenblikkelijk je kind moet afstraffen als het iets doet of zegt wat ongepast is, klopt niet en is niet helpend
Het is meer gericht op laten zien dat je een goede ouder bent die weet hoe het hoort, dan dat we oog hebben voor wat het kind op dat moment nodig heeft. Het laat weinig ruimte voor begrip voor het kind. Misschien denk je nu: ‘Hoezo begrip!?’ Als een kind iets doet wat niet kan, moet je dat toch gelijk aanpakken. Anders doen ze het zo weer! En dat begrijp ik.
Natuurlijk wil je als ouder graag dat je kind direct stopt met gedrag wat niet gepast is
Maar kinderen vertonen ongepast gedrag niet omdat ze slecht zijn. Ze vertonen ongepast gedrag als ze zich niet veilig voelen, of als de dingen niet gaan zoals ze willen. Of omdat ze bepaalde vaardigheden nog niet beheersen. Vaardigheden zoals grenzen stellen, zichzelf kalmeren, of gewoon begrijpen wat ze voelen. Wist je dat pas rond je 24e je hersenen volledig ontwikkeld zijn? Dat betekent kinderen tijd (en onze hulp!) nodig hebben om zich belangrijke vaardigheden eigen te maken.
Zolang een kind een vaardigheid nog niet beheerst, heeft het geen zin om ze daarvoor te gaan straffen of kleineren. Wat kinderen op zulke momenten nodig hebben is een kalme, liefdevolle volwassene die begrip toont en ze eerst helpt om weer rustig te worden. Die ze daarna helpt om zich de vaardigheid eigen te maken. Die ze de ruimte geeft om daarmee te oefenen met vallen en opstaan.
Maar door boos te reageren en direct te straffen, leer je je kind alleen maar te reageren met onbegrip, agressie en geweld wanneer dingen niet gaan zoals ze willen
Want dat is in feite wat jij doet als je direct schreeuwt of straft.
Als er iets ergs is gebeurd met je kind, of als je kind iets ergs heeft gedaan, kun je getriggerd raken. Dat is heel normaal. Misschien voel je je wanhopig, radeloos, of machteloos. Of juist bang, boos of verdrietig. De emoties kunnen zo heftig zijn dat je op dat moment alleen maar kan schreeuwen, dreigen, straffen, of verwijten maken. Dat je in deze onbewuste staat van zijn schiet en onmiddellijk wil handelen, is heel normaal.
En met die heftige emotionele reactie breng je de focus weg van wat je kind voelt en wat ertoe heeft geleid dit is gebeurd
In plaats daarvan focus je onbewust op jezelf: jouw irritatie, jouw frustratie, jouw schaamte, jouw onmacht, jouw pijn. Je laat je kind zien dat het niet bij jou terecht kan, als ze het moeilijk hebben. Daarmee laat je je kind in de kou staan. Gabor Maté zegt het heel treffend:
Children don’t get traumatized because they are hurt. They get traumatized because they are alone with the hurt.
Gabor Maté
Wat jouw kind op dat moment nodig heeft, is een kalme, liefdevolle ouder die begrip toont en rust brengt
Een kalme volwassene die elk gevoel en elke behoefte accepteert en zegt: ‘Ja, je voelde je verdrietig of bang. Je wou dat ze stopte. Ik begrijp het. Dat is heel normaal.’ Let wel:
Begrip tonen is niet hetzelfde als goedkeuren wat het kind gedaan heeft.
Nadat je kind weer rustig is, praat je verder en stel je vragen als: Ben je blij met de oplossing die je hebt gekozen? Hoe zou je het de volgende keer veilig kunnen oplossen? Of, als je kind nog niet zo ver is dat het zelf een oplossing kan aandragen help je daarbij: ‘De volgende keer als je wil dat je zusje stopt, zeg dan: Stop!’. Met deze aanpak leer je je kind dat het bij jou veilig is, dat het op je kan rekenen voor hulp en dat jullie samen er wel uit komen.
Je leert je kind ook met zijn/haar emoties omgaan en verantwoordelijkheid dragen voor zijn/haar gedrag en keuzes
Op die dag in de bank heb ik eerst mezelf tot rust gebracht door de buikademhaling te doen.
Niemand die dat in de gaten had trouwens, want dat doe ik in een split-second. Toen ik rustig was, zei ik vriendelijk tegen die mevrouw die al boos wat terug wilde zeggen: ‘Ik kom zo bij u’. Vervolgens draaide ik onze zoon naar me toe en hielp hem om rustig te worden. Toen hij rustig was, vroeg ik wat er aan de hand was. Hij legde uit van zijn zusje.
Ik zei: ‘Ik snap dat jij dat vervelend vindt. En heel goed dat je bij me bent gekomen voor hulp toen ze niet wilde luisteren. We praten straks over hoe je dat zou kunnen oplossen. Eerst wil ik nu met je praten over hoe je net deed tegen die mevrouw. Je deed erg lelijk tegen haar, omdat je nog boos was, he?’. Hij knikte ja. Ik: ‘Hoe ga je dat weer goed maken?’ Hij: ’Sorry zeggen’.
Die mevrouw die net als iedereen in de bank het hele gesprek had kunnen volgen, begreep nu ook waarom hij zo had gereageerd. En toen hij zich naar haar omdraaide om sorry te zeggen, lachte ze zo lief naar hem. Hij zag het niet, want hij schaamde zich en keek naar haar voeten in plaats van haar gezicht. Ik zei: ‘Kijk maar naar haar gezicht, want ik zie dat ze lief naar je kijkt.’ Dat deed hij en toen begon hij ook te lachen. Die mevrouw zei nog iets van: ‘Het is niet erg hoor’. En ik heb haar bedankt voor haar begrip.
Als het je niet lukt om rustig te blijven op dat bewuste moment, kun je als ouder beter vertragen en eerst de tijd nemen om te bedenken hoe je het beste kunt reageren
Want als je getriggerd bent, reageer je niet vanuit je beste kunnen, maar vanuit je onbewuste patronen en overlevingsmechanismen. Dan kun je geen begrip tonen. Dan kun je ook niet liefdevol reageren. Je kunt gewoon niet bij vaardigheden die je wel beheerst als je kalm bent. Dat deel van de hersenen is dan tijdelijk offline.
Dat is waarom je soms dingen zegt of doet waarvan je had gezworen dat jij dat nooit zou doen met je kind. Op zulke momenten is het nodig dat je jezelf eerst kalmeert.
Je mag als ouder best een paar uren of dagen er voor uit trekken om tot rust te komen en de oplossing te kiezen die het beste past bij wat je kind nodig heeft om het anders te doen.
Dat geeft je kind ook de ruimte om te kalmeren en te reflecteren op zijn of haar gedrag. Als je ervoor kiest om te vertragen, vertel dat ook aan je kind. Laat wel eerst duidelijk weten wat er aan de hand is. Bijvoorbeeld door te zeggen: ‘Ik ben erg geschrokken van wat er net gebeurde. Of ik vind het niet leuk dat je dat deed.’ En daarna geef je aan dat je wil vertragen: ‘Ik neem even de tijd om er rustig over na te denken. We praten er later nog over.’ Dan weet je kind dat een grens is overschreden en is het geen verrassing als je er na een paar dagen op terugkomt. Je hebt kans dat je kind op een gegeven moment zelf naar je toekomt om het te bespreken.
Er is hierop één uitzondering en dat is als je kind in gevaar is
Er is één soort moment waarop je als ouder niet vertraagt, maar waar juist snel handelen nodig is. En dat is als je kind in gevaar is. Stel dat je kind op het punt staat om een pan met heet water van het vuur te trekken, dan handel je onmiddellijk. Een paar dagen ervoor uittrekken om te overdenken hoe je dit het beste kan aanpakken heeft dan geen zin. Waar je wél de tijd voor mag nemen, is bedenken hoe je ervoor kunt zorgen dat je kind voortaan van de pannen van het fornuis afblijft.
En wat als je kind gewoon niet naar je luistert?
In deze twee videos leg ik uit wat de twee belangrijkste dingen zijn die de kans vergroten dat je kind doet wat je zegt: Helder communiceren (deel 1) en de kwaliteit van de relatie met je kind (deel 2).
Vind je het lastig om rustig te blijven als je getriggerd bent?
Met de gratis handleiding ‘Van frustratie naar kalmte in drie simpele stappen‘ leer je hoe je jezelf direct kunt kalmeren, zodat je ook écht begripvol kunt zijn richting je kind. Heb je nog vragen? Mail mij ze gerust. Ik help je graag verder.
Tan bun!
Karina
